معرفی رشته‌ها
بیوتکنولوژی کشاورزی
بیوتکنولوژی گیاهی به‌عنوان عرصه‌ای سرشار از نوآوری و خلاقیت، راهکارهای بدیع و مؤثری برای حل بسیاری از چالش‌های دیرینه کشاورزی و زیست‌فناوری ارائه کرده است. مشکلاتی نظیر افزایش مقاومت گیاهان در برابر تنش‌های زیستی و غیرزیستی، ایجاد مقاومت به علف‌کش‌ها، و بهبود ویژگی‌های کیفی محصولات کشاورزی، از جمله مسائلی هستند که با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین زیستی قابل مدیریت و رفع می‌باشند. تولید گیاهان تراریخت با هدف ارتقای کیفیت و عملکرد، و همچنین استفاده از گیاهان به‌عنوان بیوراکتورهای زیستی برای تولید اقتصادی مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی ارزشمند در قالب «زراعت مولکولی»، از برجسته‌ترین دستاوردها و مزیت‌های این حوزه به شمار می‌رود. بیوتکنولوژی یا فنّاوری زیستی، که از آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهکارهای رفع نیازها و چالش‌های بشر در قرن بیست‌ویکم یاد می‌شود، پیوندی عمیق و مؤثر با فناوری کشت درون‌شیشه‌ای سلول‌های زنده برقرار کرده است. این فناوری در کنار زیست‌شناسی مولکولی، نقشی بنیادین در توسعه اصلاح نباتات و پیشبرد بیوتکنولوژی گیاهی در آینده ایفا خواهد کرد و افق‌های تازه‌ای را در تولید و بهبود گیاهان ارزشمند ترسیم می‌نماید.
با توجه به نوظهور بودن این رشته در مقایسه با بسیاری از رشته‌های دانشگاهی دیگر، انتظار می‌رود که با استقبال گسترده دانشجویان و پژوهشگران مواجه شود. از سوی دیگر، استعدادهای طبیعی منطقه و وجود گونه‌های متنوع گیاهی و دارویی بومی، همراه با ظرفیت‌های ارزشمند آن‌ها برای مطالعات ژنتیکی و زیست‌فناورانه، این رشته را به یکی از حوزه‌های ضروری و راهبردی برای توسعه منطقه تبدیل کرده است.
با توجه به تنوع گسترده گیاهان دارویی، باغی و زراعی در ایران، به‌ویژه در استان سیستان و بلوچستان، و همچنین دشواری تکثیر برخی از گونه‌های ارزشمند باغی و دارویی از طریق روش‌های متداول، بهره‌گیری از تکنیک‌های نوین بیوتکنولوژی به‌منظور استفاده بهینه از این منابع، تکثیر و تولید انبوه آن‌ها، و نیز به‌کارگیری روش‌های پیشرفته اصلاحی برای انتقال ژن‌های مفید از توده‌های وحشی خویشاوند به ارقام زراعی، ضرورتی انکارناپذیر است که مستلزم تربیت نیروهای متخصص و کارآمد در این حوزه می‌باشد. فارغ‌التحصیلان رشته بیوتکنولوژی کشاورزی می‌توانند با به‌کارگیری فناوری‌های نوین، نقش مؤثری در تولید انبوه گیاهان دارویی باارزش ایفا کرده و از طریق افزایش و بهینه‌سازی متابولیت‌های ثانویه این گیاهان، زمینه همکاری مؤثر با شرکت‌های داروسازی را فراهم آورند. افزون بر این، این متخصصان قادر خواهند بود در مراکز تحقیقاتی کشاورزی، در تعامل با پژوهشگران اصلاح نباتات، با تلفیق روش‌های کلاسیک و مدرن اصلاحی، در پیشبرد پروژه‌های تحقیقاتی، کاهش هزینه‌های تولید و صرفه‌جویی چشمگیر در زمان، نقشی سازنده و راهبردی ایفا کنند.
فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در مراکز علمی و پژوهشی معتبر کشور، از جمله پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی ایران و پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری، و نیز سایر مؤسسات تحقیقاتی، به فعالیت‌های پژوهشی و تخصصی اشتغال یابند. این افراد توانایی برنامه‌ریزی، هدایت و اجرای امور تخصصی در حوزه بیوتکنولوژی کشاورزی را داشته و می‌توانند در زمینه جمع‌آوری، شناسایی، حفظ و نگهداری میکروارگانیسم‌های مرتبط با بخش کشاورزی در بانک‌های سلولی، نقشی مؤثر ایفا کنند. همچنین، فارغ‌التحصیلان این حوزه قادر خواهند بود در طراحی و اجرای پروژه‌ها و طرح‌های تحقیقاتی مرتبط با تولید فرآورده‌های زیستی مورد استفاده در بخش کشاورزی و صنایع وابسته، از جمله تولید سموم بیولوژیک، کودهای زیستی و سایر فرآورده‌های ارزشمند مورد استفاده در صنایع غذایی، مشارکتی فعال و سازنده داشته باشند. در بخش دارویی نیز این متخصصان می‌توانند از طریق تولید و بهینه‌سازی متابولیت‌های ثانویه در شرایط آزمایشگاهی، زمینه همکاری مؤثر با شرکت‌های داروسازی را فراهم آورند. افزون بر این، در مراکز تحقیقات کشاورزی، با حضور در کنار پژوهشگران اصلاح نباتات، می‌توانند در اجرای پروژه‌های اصلاحی، تولید ارقام جدید و سازگار با شرایط اقلیمی مناطق مختلف، و ارتقای بهره‌وری و کیفیت محصولات کشاورزی، نقشی راهبردی و مؤثر ایفا نمایند.
ژنتیک و به‌نژادی گیاهی
متخصصان رشته ژنتیک و به‌نژادی گیاهی به‌طور گسترده با حوزه‌های علمی مرتبط با بهبود و ارتقای گیاهان، از جمله بیوشیمی، حشره‌شناسی، ژنتیک، آمار و اکوسیستم‌های کشاورزی در تعامل و همکاری هستند. این رشته با تکیه بر ماهیتی میان‌رشته‌ای، زمینه‌ای پویا برای پژوهش و نوآوری فراهم آورده و حوزه‌های تحقیقاتی آن شامل ژنتیک بیوشیمیایی، ژنتیک مولکولی، بیوانفورماتیک، سیتوژنتیک، سیتولوژی و ژنتیک کمی می‌باشد که هر یک نقش اساسی در توسعه دانش اصلاح نباتات ایفا می‌کنند.
دانشجویان این رشته در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری با مباحث پیشرفته و تخصصی متعددی آشنا می‌شوند. از جمله این مباحث می‌توان به ژنتیک و ژنومیک اشاره کرد که به درک ساختار و عملکرد DNA، الگوهای وراثت و تجزیه و تحلیل ژنوم با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اُمیکس (OMICs) می‌پردازد. همچنین، آنان با تکنیک‌های مختلف اصلاح نباتات، از جمله اصلاح کلاسیک، به‌نژادی از طریق جهش، اصلاح مولکولی و مهندسی ژنتیک آشنا شده و کاربرد این روش‌ها را در بهبود صفات مطلوب گیاهی فرا می‌گیرند. زیست‌شناسی مولکولی نیز از دیگر محورهای اصلی این رشته است که به بررسی سازوکارهای مولکولی زیربنایی صفات گیاهی و استفاده از نشانگرهای مولکولی در برنامه‌های اصلاح نباتات می‌پردازد. افزون بر این، دانشجویان در حوزه بهبود محصولات کشاورزی، با تمرکز بر صفاتی نظیر افزایش عملکرد، مقاومت در برابر بیماری‌ها و آفات، و ارتقای کیفیت تغذیه‌ای محصولات، آموزش می‌بینند. در کنار این مباحث، آشنایی با بیماری‌شناسی گیاهی و حشره‌شناسی، امکان شناخت دقیق تعاملات میان گیاهان، حشرات و عوامل بیماری‌زا را فراهم ساخته و زمینه توسعه ارقام مقاوم و سازگار را مهیا می‌سازد. همچنین، آموزش بیومتری و آمار به دانشجویان این امکان را می‌دهد تا با استفاده از روش‌های آماری پیشرفته، داده‌های حاصل از برنامه‌های اصلاحی را تحلیل کرده و عملکرد ارقام و ژنوتیپ‌های جدید را با دقت ارزیابی نمایند. فارغ‌التحصیلان این رشته، با تسلط بر این دانش‌ها و مهارت‌های تخصصی، قادر خواهند بود در طرح‌های پژوهشی و پروژه‌های کاربردی مرتبط با اصلاح و توسعه گیاهان مشارکت مؤثر داشته و در مسیر ارتقای امنیت غذایی و توسعه کشاورزی پایدار، نقشی ارزنده ایفا کنند.